Gedragswetenschapper Reint Jan over cybersecurity en ons online gedrag

Een interview met Reint Jan

Weten is niet hetzelfde als doen. Dat weet gedragswetenschapper Reint Jan Renes maar al te goed. Alert Online’s Cybersecurity held Isabel Provoost sprak in dit filmpje met hem over de veiligheid van online gedrag en waarom het zo moeilijk is om dit te verbeteren. Vier vragen aan Reint Jan:

 

1. Je stond op het podium tijdens de Alert Online kick-off in oktober 2017 en ging dit voorjaar in gesprek met Isabel Provoost over cybersecurity. Waarom doe jij mee aan Alert Online?

 “Omdat ik eigenlijk best geschrokken ben hoe weerbarstig en urgent dit vraagstuk is. Ik wist het ergens wel, net zoals de meeste mensen het ‘ergens’ wel weten, maar ging het pas echt beseffen toen ik door Alert Online gevraagd werd om hierover tijdens de kick-off in 2017 een korte presentatie te geven, vanuit mijn kennis over gedragsverandering. Ik ging mij er toen in verdiepen, o.a. via het Nationaal Cybersecurity Bewustzijnsonderzoek 2017, en kwam er toen achter dat het echt een belangrijk vraagstuk is.

Daarnaast is het ook nog eens een heel interessant gedragsvraagstuk. Het is iets wat we heel belangrijk vinden. We willen écht niet dat iemand onze passwords kent of onze identiteit steelt, maar we handelen er niet naar. Dat maakt het vanuit mijn vak ook boeiend.” 

2. Wat is volgens jou het grootste verschil tussen offline veilig gedrag veranderen en online veilig gedrag veranderen?

 “Mooie vraag: als ik er zo over nadenk, zit het verschil ‘m in het tastbare en het concrete van de offline wereld enerzijds en het vluchtige, anonieme van de online wereld anderzijds. Het vluchtige en ogenschijnlijk anonieme maakt het vrij lastig mensen bewust te maken van de urgentie van het vraagstuk het is immers minder goed vast te pakken en ook aan te spreken. Online zijn we ook individueler en mogelijk minder gevoelig voor wat goed is om te doen. We gedragen ons online ook vaak minder aangepast. Tegelijkertijd is het wel weer zo dat we online mensen makkelijker kunnen benaderen, beter kunnen registreren wat ze doen en ze bijna op maat kunnen bedienen. Daar liggen dus ook kansen.” 

3. In het filmpje met Isabel geef je een paar tips om thuis je eigen gedrag te veranderen. Heb je wellicht ook tips voor medewerkers of zelfs werkgevers?

 “Aangezien dit vraagstuk eigenlijk te weerbarstig is om het op eigen wilskracht en via zelfregulering aan te pakken, zou ik het binnen de werkomgeving veel meer extern reguleren. Daar hebben juist werkgevers vaak de mogelijkheden voor. Bijvoorbeeld door via de ICT-afdeling af te dwingen dat mensen hun wachtwoorden moeten vervangen en regelmatig signalen krijgen dat ze onveilig werken.

Daarnaast wil je misschien dat collega’s elkaar aanspreken op onveilig online gedrag. Studies laten echter zien dat we elkaar niet graag op eigen initiatief corrigeren, want dat voelt toch een beetje betweterig en bemoeierig. Wat dan juist goed kan werken, is zo’n taak weg te halen van de individuele werknemer en eigen initiatief, maar het serieus binnen de organisatie te beleggen. Bijvoorbeeld dat verschillende werknemers expliciet worden aangewezen om hierover met collega’s in gesprek te gaan speciale ‘Alert Online’ squads. Of één keer in het jaar een ‘Alert Online’ week te organiseren met allemaal activiteiten die werknemers bewustmaken van het vraagstuk en ze ook helpen bij het anders aan te pakken door middel van Alert Online hulpdiensten.

Laat zien als werkgever dat je het ook echt serieus neemt en niet alleen maar wat erover communiceert, maar ook van alles onderneemt. Kom echt in actie. Maak mensen alert, registreer, monitor, ondersteun, etc.” 

4. Is je eigen online gedrag eigenlijk veranderd, sinds je meedoet aan Alert Online?

“Gewetensvraag: ik praat er sowieso meer over en ben me er meer van bewust. Ik spreek anderen er zelfs op aan en heb bijvoorbeeld ook bij mijn kinderen op hun laptops bewust extra firewallmaatregelen genomen. Het koste wat, maar ik vond het inmiddels te belangrijk om het niet te doen. Ik ben mij er dus wel bewuster van, maar heel concreet doe ik zelf nog steeds niet veel anders dan wat ik hiervoor deed. Misschien moet het bij mij toch ook echt een keer heel erg mis gaan, net als bij Isabel, voordat ik me serieus anders ga gedragen.”